Gy trong xạ trị là gì? Gy là viết tắt của Gray, đơn vị SI dùng để biểu thị liều bức xạ hấp thụ. Theo IAEA, 1 Gy tương đương 1 joule năng lượng bức xạ hấp thụ trên mỗi kilogram vật chất. Trong xạ trị ung thư, con số Gy cho biết mức liều được lập kế hoạch cho vùng điều trị, nhưng không thể chỉ nhìn tổng số Gy để kết luận phác đồ nào “mạnh hơn” hay tốt hơn. Để hiểu đúng liều xạ trị Gy, cần đọc đồng thời tổng liều, liều mỗi buổi và số lần điều trị hay còn gọi là phân liều xạ trị. Đây cũng là lý do hai bệnh nhân cùng mắc ung thư nhưng có thể được chỉ định những con số Gy rất khác nhau. Cùng Foshan Việt Nam tìm hiểu rõ hơn trong bài viết dưới đây.
Gy trong xạ trị là gì?
Đơn vị Gray dùng để đo liều hấp thụ, tức lượng năng lượng mà bức xạ truyền vào một đơn vị khối lượng mô. 1 Gy = 1J/kg; đơn vị cũ rad có quy đổi 1 Gy = 100 rad.
Trong hồ sơ xạ trị, người bệnh thường gặp ba thông tin đi cùng nhau:
- Tổng liều: toàn bộ lượng bức xạ dự kiến cho một đợt điều trị.
- Liều mỗi phân liều: lượng bức xạ được đưa vào trong một buổi.
- Số phân liều: số lần tổng liều được chia ra để thực hiện.
Ví dụ, chỉ định 50 Gy/25 phân liều nghĩa là tổng liều dự kiến 50Gy được chia thành 25 lần, tương đương 2 Gy mỗi lần.
NCI định nghĩa phân liều xạ trị là việc chia tổng liều thành nhiều liều riêng biệt. Việc chia liều giúp bác sĩ kiểm soát tác động lên khối u đồng thời tạo khoảng thời gian để mô lành phục hồi giữa các lần chiếu.
Liều xạ trị Gy được bác sĩ xác định dựa trên những yếu tố nào?
Không có một mức liều xạ trị Gy chung cho tất cả bệnh nhân. Bác sĩ cần cân nhắc đồng thời đặc điểm khối u, mục tiêu điều trị, mô lành xung quanh và tiền sử xạ trị trước đó để lựa chọn tổng liều cũng như phân liều xạ trị phù hợp.
Đặc điểm của khối u
Liều điều trị trước hết phụ thuộc vào loại ung thư và đặc điểm cụ thể của tổn thương.
Các yếu tố thường được xem xét gồm:
- Loại ung thư và đặc tính sinh học của khối u.
- Kích thước và vị trí tổn thương.
- Giai đoạn bệnh.
- Mức độ lan rộng hoặc di căn.
- Khả năng đáp ứng với bức xạ của từng loại mô u.
Vì vậy, hai bệnh nhân cùng mắc ung thư nhưng khác vị trí, kích thước hoặc giai đoạn vẫn có thể được chỉ định mức Gy khác nhau.
Xem thêm: Bệnh viện tư nhân tại Trung Quốc điều trị ung thư có gì khác biệt?
Mục tiêu điều trị và cơ quan lành xung quanh
Bác sĩ không chỉ tính liều cần đưa vào khối u mà còn phải kiểm soát lượng bức xạ mà các cơ quan lành có thể nhận.
Các yếu tố cần đánh giá gồm:
- Điều trị nhằm triệt căn, kiểm soát bệnh hay giảm triệu chứng.
- Khoảng cách từ khối u đến não, tủy sống, tim, phổi, gan, ruột hoặc các cơ quan nhạy cảm khác.
- Thể tích vùng cần xạ.
- Kỹ thuật xạ trị được lựa chọn.
- Khả năng chia tổng liều thành nhiều phân liều phù hợp.
Điều này giải thích vì sao đơn vị Gray giống nhau nhưng ý nghĩa điều trị có thể rất khác nếu vị trí và cách chia liều không giống nhau.
Tiền sử điều trị và tình trạng của người bệnh
Tiền sử xạ trị là một trong những thông tin quan trọng khi bác sĩ xây dựng phác đồ mới, đặc biệt nếu vùng cần điều trị nằm gần khu vực từng được chiếu trước đó.
Bác sĩ thường xem xét:
- Người bệnh đã từng xạ trị vùng này hay chưa.
- Tổng liều và số phân liều đã nhận trước đây.
- Phẫu thuật, hóa trị, điều trị đích hoặc miễn dịch đã thực hiện.
- Bệnh nền và tình trạng sức khỏe hiện tại.
- Khả năng phối hợp với các phương pháp điều trị khác.
Vì mỗi cơ quan có mức chịu đựng bức xạ khác nhau, hồ sơ xạ trị cũ nên được cung cấp đầy đủ khi bệnh nhân được cân nhắc xạ lại. Do đó, khi đọc liều xạ trị Gy, không nên tách con số này khỏi toàn bộ lịch sử điều trị và kế hoạch xạ trị của từng người bệnh.
Cách đọc một chỉ định xạ trị có đơn vị Gy
Khi gặp một dòng như “60Gy/30 fractions”, người bệnh không nên chỉ nhìn vào số 60. Cần đọc cả tổng liều và số phân liều.
| Ví dụ chỉ định | Cách hiểu |
| 50Gy/25 phân liều | 2 Gy mỗi buổi, tổng 25 buổi |
| 30Gy/10 phân liều | 3 Gy mỗi buổi, tổng 10 buổi |
| 20Gy/5 phân liều | 4 Gy mỗi buổi, tổng 5 buổi |
| 40Gy/5 phân liều | 8Gy mỗi buổi, thuộc nhóm phân liều lớn hơn |
Các ví dụ trên chỉ nhằm minh họa cách đọc, không phải phác đồ dành cho một loại ung thư cụ thể.
Với xạ trị ngoài thông thường, nhiều bệnh nhân được điều trị một lần mỗi ngày, 5 ngày mỗi tuần trong vài tuần. Trong khi đó, các kỹ thuật giảm phân liều như SBRT có thể dùng liều mỗi buổi cao hơn và tổng số buổi ít hơn; NCI mô tả SBRT ngoài não có thể thực hiện tới khoảng 5 liều trong những trường hợp phù hợp.
Xem thêm: Bệnh viện ung thư Phật Sơn có những công nghệ điều trị nào?
Vì sao không thể chỉ nhìn tổng số Gy để so sánh hai phác đồ xạ trị?
Đây là điểm dễ gây hiểu nhầm nhất. Hai phác đồ có cùng tổng liều nhưng chia liều khác nhau sẽ không tạo ra tác động sinh học giống nhau lên khối u và mô lành.
Ví dụ:
- 60Gy chia 30 buổi = 2Gy/buổi.
- 60Gy chia 5 buổi = 12Gy/buổi.
Dù đều ghi “60Gy”, hai lịch trên hoàn toàn khác về phân liều xạ trị, mục tiêu điều trị và mức tác động sinh học. Vì vậy không thể nói đơn giản rằng “đều 60Gy nên giống nhau”.
Khi so sánh hai phác đồ, bác sĩ còn phải xem:
- Liều mỗi phân liều.
- Tổng số phân liều.
- Thời gian toàn liệu trình.
- Thể tích mô được chiếu.
- Vị trí khối u.
- Cơ quan lành nằm cạnh vùng điều trị.
- Kỹ thuật sử dụng như IMRT, IGRT, SBRT hay CyberKnife.
- Tiền sử xạ trị trước đây.
NCI cho biết các loại xạ trị ngoài đều hướng tới mục tiêu đưa liều kê đơn chính xác tới khối u trong khi hạn chế mô lành, nhưng lịch điều trị có thể rất khác nhau tùy loại bệnh và kỹ thuật.
Vì vậy, đơn vị Gray chỉ cho biết liều hấp thụ, còn ý nghĩa lâm sàng phải được đặt trong toàn bộ kế hoạch điều trị. Người bệnh không nên tự kết luận “liều cao hơn là tốt hơn” hoặc “liều thấp hơn là nhẹ hơn”.
Hiểu đúng liều xạ trị trước khi so sánh phác đồ
Hiểu Gy trong xạ trị là gì giúp người bệnh đọc hồ sơ dễ hơn, nhưng không nên chỉ nhìn vào một con số Gy để so sánh hai phác đồ. Cần xem đồng thời liều xạ trị Gy, liều mỗi buổi, số buổi hay phân liều xạ trị, vị trí khối u và giới hạn liều của các cơ quan lành. Vì vậy, hai bệnh nhân cùng mắc một loại ung thư vẫn có thể được chỉ định mức Gy khác nhau.
Với bệnh nhân Việt Nam đang cân nhắc xạ trị hoặc robot xạ trị CyberKnife M6 tại bệnh viện Foshan Fosun Chancheng(Bệnh viện Phật Sơn), Foshan Việt Nam hỗ trợ tiếp nhận hồ sơ và kết nối hội chẩn miễn phí để bác sĩ đánh giá phác đồ cụ thể. Sau đó, Foshan Việt Nam tiếp tục hỗ trợ lịch khám, visa y tế, phiên dịch, di chuyển và tái khám trong suốt hành trình điều trị.
