PET/CT là gì? Vì sao thường được nhắc đến trong chẩn đoán và theo dõi ung thư?

PET/CT là gì? Đây là kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh kết hợp giữa PET và CT, giúp bác sĩ vừa đánh giá hoạt động chuyển hóa của mô, vừa xác định chính xác vị trí tổn thương trên cơ thể. Trong ung thư, PET/CT thường được nhắc đến khi cần hỗ trợ phát hiện tổn thương, đánh giá mức độ lan rộng, theo dõi đáp ứng điều trị hoặc kiểm tra nguy cơ tái phát. Bài viết dưới đây Foshan Việt Nam sẽ giúp bạn hiểu rõ nguyên lý của PET/CT, vai trò trong chẩn đoán – theo dõi ung thư và những trường hợp bác sĩ có thể chỉ định thực hiện.

PET/CT là gì và hoạt động như thế nào?

PET/CT là gì? PET/CT là kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh kết hợp hai phương pháp trong cùng một quy trình: PET (Positron Emission Tomography – chụp cắt lớp phát xạ positron) và CT (Computed Tomography – chụp cắt lớp vi tính). Sự kết hợp này giúp bác sĩ vừa quan sát hoạt động chức năng, chuyển hóa của mô, vừa xác định vị trí và cấu trúc giải phẫu của khu vực bất thường.

Có thể hiểu đơn giản:

PET cho biết mô đang hoạt động như thế nào: PET sử dụng một lượng nhỏ dược chất phóng xạ. Trong ung thư, chất thường được sử dụng là FDG – một chất tương tự glucose. Những mô có hoạt động chuyển hóa glucose cao có thể hấp thu FDG nhiều hơn và thể hiện rõ trên hình ảnh PET.
CT cho biết tổn thương nằm ở đâu: CT sử dụng tia X để tạo các hình ảnh cắt lớp chi tiết về cấu trúc bên trong cơ thể, giúp xác định vị trí, kích thước và mối liên quan giải phẫu của tổn thương.
PET và CT được ghép hình: Dữ liệu từ hai kỹ thuật được kết hợp để bác sĩ có thể đối chiếu vùng có hoạt động chuyển hóa bất thường với vị trí giải phẫu cụ thể.
Kết quả cần được bác sĩ chuyên môn phân tích: Một vùng tăng hấp thu chất đánh dấu không đồng nghĩa chắc chắn là ung thư, bởi một số quá trình viêm hoặc hoạt động sinh lý cũng có thể ảnh hưởng đến hình ảnh PET.

Trong thực tế, PET/CT thường được sử dụng như một phần của quá trình đánh giá tổng thể, kết hợp với khám lâm sàng, xét nghiệm, mô bệnh học và các phương tiện chẩn đoán hình ảnh khác thay vì sử dụng độc lập để kết luận bệnh.

PET/CT là gì — PET/CT là kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh kết hợp hai phương pháp trong cùng một quy trình

Vai trò của PET/CT trong đánh giá chuyển hóa và hình ảnh tổn thương

Điểm khác biệt quan trọng của PET/CT là khả năng cung cấp đồng thời hai nhóm thông tin: chuyển hóa của mô và hình ảnh giải phẫu. Đây là lý do PET/CT thường được nhắc tới trong quá trình đánh giá một số bệnh ung thư.

Đánh giá hoạt động chuyển hóa của mô

PET tập trung vào những quá trình đang diễn ra bên trong cơ thể. Với FDG PET, bác sĩ quan sát sự phân bố của chất tương tự glucose trong các mô.

Thông tin này có thể hỗ trợ:

Nhận diện những vùng có hoạt động chuyển hóa bất thường.
Đánh giá hoạt tính của một số tổn thương đã được phát hiện trước đó.
Khảo sát nhiều vùng cơ thể trong cùng một lần chụp tùy theo chỉ định.
Hỗ trợ đánh giá mức độ lan rộng của một số loại ung thư.
Theo dõi sự thay đổi hoạt động chuyển hóa của khối u trong hoặc sau điều trị.

Theo NCI, PET có thể cung cấp thông tin về những thay đổi hóa học như chuyển hóa đường trong mô; khi kết hợp với CT, bác sĩ có thêm khả năng phân biệt và định vị vùng bất thường.

Xem thêm: CyberKnife có đau không? Bệnh nhân trải qua những gì trong một buổi điều trị?

Xác định vị trí giải phẫu của vùng bất thường

Một điểm tăng hấp thu trên PET cho biết có hoạt động chuyển hóa đáng chú ý, nhưng bác sĩ vẫn cần biết chính xác vùng đó thuộc cơ quan, hạch hoặc cấu trúc nào. Đây là phần thông tin mà CT bổ sung.

CT giúp:

Xác định vị trí tổn thương.
Đánh giá kích thước và hình dạng.
Quan sát mối quan hệ với các cơ quan xung quanh.
Đối chiếu điểm tăng chuyển hóa trên PET với cấu trúc giải phẫu cụ thể.

Khi ghép hai bộ dữ liệu, PET/CT có thể cung cấp bức tranh đầy đủ hơn so với việc chỉ xem PET hoặc CT riêng lẻ trong những tình huống được bác sĩ chỉ định.

Hỗ trợ theo dõi quá trình điều trị ung thư

PET/CT cũng có thể được sử dụng để đánh giá đáp ứng điều trị trong một số bệnh ung thư. Khi tế bào khối u đáp ứng điều trị, hoạt động chuyển hóa có thể thay đổi trước hoặc song song với thay đổi về kích thước.

Do đó, bác sĩ có thể cân nhắc PET/CT để:

Đánh giá đáp ứng sau một giai đoạn điều trị.
So sánh hình ảnh trước và sau điều trị.
Khảo sát khi nghi ngờ bệnh tái phát.
Bổ sung dữ liệu khi xây dựng kế hoạch điều trị tiếp theo.

PET/CT không phải xét nghiệm bắt buộc cho mọi bệnh nhân ung thư. Việc có cần thực hiện hay không phụ thuộc vào loại ung thư, giai đoạn bệnh, phương pháp điều trị trước đó và câu hỏi lâm sàng mà bác sĩ cần giải đáp.

Xem thêm: Điều trị CyberKnife mất bao lâu? Từ hội chẩn đến hoàn tất liệu trình

So sánh PET/CT, CT và MRI theo từng mục đích chẩn đoán

PET/CT, CT và MRI đều là những phương tiện chẩn đoán hình ảnh quan trọng nhưng cung cấp các loại thông tin khác nhau. Không nên hiểu PET/CT là phương pháp “cao hơn” và có thể thay thế hoàn toàn CT hoặc MRI. Bác sĩ lựa chọn kỹ thuật dựa trên vị trí tổn thương và mục đích cần đánh giá.

Tiêu chí	PET/CT	CT	MRI
Thông tin nổi bật	Chuyển hóa + giải phẫu	Cấu trúc giải phẫu	Chi tiết mô mềm
Nguyên lý chính	Dược chất phóng xạ kết hợp CT	Tia X	Từ trường và sóng radio
Đánh giá chuyển hóa	Có	Không trực tiếp	Không phải mục tiêu chính
Xác định vị trí tổn thương	Có	Tốt	Tốt
Khảo sát mô mềm	Tùy vị trí	Tốt ở nhiều cơ quan	Thường rất hữu ích với mô mềm
Đánh giá toàn thân	Thường có thể áp dụng theo chỉ định	Có thể	Thường khảo sát theo vùng
Theo dõi đáp ứng ung thư	Có vai trò trong một số ung thư	Thường dựa vào thay đổi hình thái/kích thước	Hữu ích tùy cơ quan và bệnh lý

CT sử dụng tia X để tạo hình ảnh giải phẫu chi tiết. MRI sử dụng từ trường, sóng radio và máy tính để tạo hình ảnh, thường đặc biệt hữu ích khi cần đánh giá chi tiết nhiều loại mô mềm. PET tập trung nhiều hơn vào hoạt động chức năng hoặc chuyển hóa.

Vì vậy, việc lựa chọn có thể hiểu theo hướng:

Cần đánh giá cấu trúc, kích thước tổn thương: CT có thể được chỉ định.
Cần đánh giá chi tiết mô mềm, não, tủy sống hoặc một số cơ quan: MRI có thể phù hợp hơn tùy tình huống.
Cần bổ sung thông tin về hoạt động chuyển hóa và khảo sát sự phân bố tổn thương: PET/CT có thể được cân nhắc.
Cần lập kế hoạch điều trị: Bác sĩ có thể sử dụng đồng thời dữ liệu từ nhiều phương pháp thay vì chỉ dựa vào một loại hình ảnh.

Do đó, người bệnh không nên tự lựa chọn PET/CT, CT hay MRI chỉ dựa trên tên kỹ thuật. Hồ sơ bệnh án, kết quả mô bệnh học và mục tiêu chẩn đoán cần được bác sĩ chuyên khoa xem xét trước.

Hiểu đúng vai trò của PET/CT trong chẩn đoán ung thư

PET/CT kết hợp khả năng đánh giá hoạt động chuyển hóa của PET với hình ảnh giải phẫu của CT, qua đó hỗ trợ bác sĩ đánh giá tổn thương, mức độ bệnh và theo dõi đáp ứng điều trị trong một số trường hợp ung thư. Tuy nhiên, PET/CT không thay thế hoàn toàn CT, MRI, xét nghiệm hay sinh thiết mà thường được sử dụng bổ sung tùy theo mục tiêu chẩn đoán.

Nếu người bệnh đã có kết quả PET/CT, CT, MRI, mô bệnh học hoặc hồ sơ điều trị nhưng chưa rõ hướng xử lý tiếp theo, Foshan Việt Nam có thể hỗ trợ gửi hồ sơ hội chẩn miễn phí với đội ngũ chuyên môn tại Foshan Fosun Chancheng (Bệnh viện Phật Sơn). Qua hội chẩn, bác sĩ sẽ xem xét tổng thể tình trạng bệnh và tư vấn phương án phù hợp theo từng trường hợp. Foshan Việt Nam đồng thời hỗ trợ người bệnh chuẩn bị hồ sơ, kết nối bệnh viện và các thủ tục cần thiết trong quá trình khám, điều trị tại Trung Quốc.