CyberKnife có tác dụng phụ không là điều nhiều bệnh nhân quan tâm khi được bác sĩ đề xuất xạ phẫu hoặc xạ trị định vị thân. CyberKnife M6 đưa liều tia tập trung vào tổn thương và hạn chế mức chiếu đến mô lành xung quanh, nhưng không có phương pháp xạ trị nào hoàn toàn không gây phản ứng. Tác dụng phụ CyberKnife thường liên quan đến vùng được điều trị và có thể xuất hiện ngay, sau vài tuần hoặc muộn hơn. Mức độ phản ứng không giống nhau giữa các bệnh nhân. Bác sĩ cần đánh giá vị trí khối u, liều xạ, thể tích chiếu, cơ quan lân cận, phác đồ đã thực hiện và bệnh nền trước khi lập kế hoạch. Bài viết dưới đây được Foshan Việt Nam xây dựng theo hướng hướng dẫn, giúp người bệnh nhận biết phản ứng có thể gặp và chủ động theo dõi sau điều trị.
Tác dụng phụ CyberKnife theo từng vị trí điều trị
CyberKnife có thể được sử dụng cho một số tổn thương tại não, cột sống, phổi, gan, tụy, tuyến tiền liệt và nhiều vị trí khác. Do tia xạ tác động tại khu vực được điều trị, biểu hiện thường phụ thuộc vào mô và cơ quan nằm gần khối u.
Điều trị vùng não, đầu và cổ
Sau xạ phẫu định vị vùng não, người bệnh có thể mệt, đau đầu nhẹ, buồn nôn, chóng mặt hoặc rụng tóc khu trú tại vùng nhận tia. Một số trường hợp có thể xuất hiện phù mô não, làm triệu chứng thần kinh tăng tạm thời. Nguy cơ co giật cần được lưu ý hơn ở người đã từng có tiền sử co giật.
Các biểu hiện cần theo dõi gồm:
- Đau đầu tăng dần hoặc kéo dài.
- Buồn nôn, nôn hoặc chóng mặt.
- Yếu, tê tay chân hoặc nói khó.
- Co giật hoặc thay đổi ý thức.
- Kích ứng da hay rụng tóc khu trú.
Với điều trị vùng đầu và cổ, người bệnh còn có thể gặp khô miệng, đau miệng, khó nuốt hoặc thay đổi giọng nói, tùy vị trí nhận tia.
Điều trị vùng phổi và lồng ngực
Tác dụng phụ CyberKnife tại vùng phổi có thể gồm mệt, ho, tức ngực hoặc khó thở. Một số phản ứng viêm phổi do tia có thể xuất hiện sau điều trị thay vì xảy ra ngay trong ngày chiếu xạ.
Người bệnh nên chú ý:
- Ho mới xuất hiện hoặc ho tăng dần.
- Khó thở khi vận động hoặc khi nghỉ.
- Đau, tức vùng ngực.
- Sốt hoặc mệt nhiều hơn bình thường.
- Ho ra máu.
CyberKnife có khả năng theo dõi chuyển động của khối u theo nhịp thở và điều chỉnh hướng tia trong thời gian thực. Khả năng này giúp giảm vùng dự phòng quanh mục tiêu, nhưng bác sĩ vẫn phải tính đến phổi lành, tim, thực quản, xương sườn và tủy sống khi lập kế hoạch.
Điều trị gan, tụy và vùng bụng
Khi điều trị vùng gan hoặc tụy, bệnh nhân có thể mệt, buồn nôn, nôn, đầy bụng, giảm cảm giác ngon miệng hoặc đau nhẹ vùng bụng. Xét nghiệm chức năng gan có thể thay đổi tạm thời, vì vậy một số trường hợp cần được theo dõi bằng xét nghiệm máu.
Những phản ứng cần theo dõi gồm:
- Buồn nôn, nôn hoặc ăn uống kém.
- Đau bụng tăng dần.
- Rối loạn tiêu hóa.
- Vàng da hoặc bụng chướng.
- Mệt nhiều, yếu hoặc sụt cân nhanh.
Các cơ quan như dạ dày, ruột, thận, thành ngực và phần gan lành có thể nằm gần vùng chiếu. Vì vậy, biến chứng xạ trị định vị ở vùng bụng phụ thuộc đáng kể vào khoảng cách giữa khối u với các cấu trúc này.
Điều trị cột sống
Sau CyberKnife vùng cột sống, bệnh nhân có thể mệt, đau mỏi hoặc kích ứng da nhẹ. Nếu điều trị vùng cột sống ngực hay cổ, thực quản nằm gần trường chiếu có thể bị kích ứng, gây nuốt đau hoặc khó nuốt.
Người bệnh cần báo bác sĩ nếu xuất hiện:
- Đau cột sống tăng nhanh.
- Tê, yếu hoặc mất cảm giác ở tay chân.
- Khó đi lại hoặc mất thăng bằng.
- Rối loạn đại tiện, tiểu tiện.
- Khó nuốt kéo dài.
Các dấu hiệu thần kinh mới cần được đánh giá sớm để phân biệt phản ứng sau xạ trị với tình trạng chèn ép hoặc tiến triển của tổn thương.
Xem thêm: Đưa người thân sang Trung Quốc chữa bệnh cần chuẩn bị những gì?
Điều trị tuyến tiền liệt
Tác dụng phụ thường tập trung ở đường tiểu, trực tràng và chức năng tình dục. Người bệnh có thể tiểu nhiều, tiểu gấp, tiểu khó, nóng rát khi tiểu, thay đổi thói quen đại tiện hoặc khó chịu vùng trực tràng. Rối loạn cương có thể xuất hiện muộn ở một số bệnh nhân.
Các biểu hiện cần theo dõi gồm:
- Tiểu gấp, tiểu nhiều hoặc bí tiểu.
- Máu trong nước tiểu.
- Tiêu chảy, mót đi ngoài hoặc chảy máu trực tràng.
- Đau vùng chậu.
- Thay đổi chức năng sinh dục.
Không phải bệnh nhân nào cũng gặp đầy đủ các phản ứng trên. Mức độ còn phụ thuộc kích thước tuyến tiền liệt, chức năng tiết niệu trước điều trị và liều đến bàng quang, niệu đạo, trực tràng.
Yếu tố ảnh hưởng đến mức độ biến chứng xạ trị định vị
Cùng điều trị bằng CyberKnife M6 nhưng hai bệnh nhân có thể có phản ứng hoàn toàn khác nhau. Việc đánh giá nguy cơ cần được cá thể hóa thay vì chỉ dựa vào tên bệnh hoặc vị trí khối u.
Những yếu tố quan trọng gồm:
- Vị trí khối u: Tổn thương càng gần não, tủy sống, dây thần kinh thị giác, thực quản, ruột hoặc đường tiết niệu thì kế hoạch bảo vệ cơ quan lành càng phức tạp.
- Thể tích chiếu xạ: Khối u hoặc vùng điều trị lớn có thể làm nhiều mô lành tiếp xúc với tia hơn.
- Liều và cách chia liều: Tổng liều, liều mỗi buổi và số buổi đều ảnh hưởng đến phản ứng của mô.
- Điều trị trước đó: Người đã từng xạ trị tại cùng khu vực cần được tính lại liều tích lũy.
- Bệnh nền: Bệnh phổi, gan, thận, tim mạch, tiểu đường hoặc rối loạn miễn dịch có thể ảnh hưởng khả năng dung nạp.
- Thuốc đang sử dụng: Hóa trị, thuốc nhắm trúng đích, miễn dịch hoặc thuốc chống đông có thể làm thay đổi nguy cơ phản ứng.
- Tình trạng dinh dưỡng và thể lực: Người suy kiệt, thiếu máu hoặc ăn uống kém có thể cần được hỗ trợ sát hơn.
CyberKnife sử dụng hướng dẫn hình ảnh và điều chỉnh theo chuyển động của người bệnh hoặc khối u để đưa tia chính xác hơn. Tuy nhiên, độ chính xác của thiết bị không đồng nghĩa nguy cơ bằng không; kế hoạch liều vẫn phải được bác sĩ xạ trị và kỹ sư vật lý tính toán riêng cho từng bệnh nhân.
Do đó, khi hỏi về biến chứng xạ trị định vị, người bệnh nên đề nghị bác sĩ giải thích cụ thể cơ quan nào nằm gần khối u, phản ứng sớm và muộn có thể xảy ra, cũng như dấu hiệu nào cần liên hệ bệnh viện.
Xem thêm: Dịch vụ hỗ trợ bệnh nhân tại Trung Quốc trong suốt quá trình điều trị
Theo dõi và phục hồi sau CyberKnife
Phần lớn bệnh nhân có thể sinh hoạt nhẹ sau buổi điều trị nếu sức khỏe ổn định. Tuy nhiên, phục hồi sau CyberKnife không chỉ là nghỉ ngơi trong vài ngày mà còn gồm theo dõi triệu chứng, dùng thuốc đúng chỉ định và tái khám theo kế hoạch. Một số phản ứng có thể xuất hiện muộn sau nhiều tuần hoặc nhiều tháng.
Người bệnh nên:
- Uống thuốc đúng đơn, không tự dùng corticoid hoặc thuốc chống viêm.
- Ăn đủ chất và chia nhỏ bữa nếu buồn nôn.
- Uống nước theo hướng dẫn, trừ khi bác sĩ yêu cầu hạn chế.
- Duy trì vận động nhẹ phù hợp với thể trạng.
- Ghi lại thời điểm, mức độ và diễn biến của triệu chứng.
- Tái khám, xét nghiệm hoặc chụp CT, MRI, PET-CT đúng lịch.
- Thông báo cho bác sĩ về mọi thuốc bổ hoặc thuốc khác đang sử dụng.
CyberKnife không làm khối u biến mất ngay sau buổi chiếu. Tác động của tia xạ diễn ra theo thời gian, vì vậy kết quả thường được đánh giá bằng diễn biến triệu chứng và hình ảnh theo dõi, thay vì chỉ dựa vào cảm giác trong vài ngày đầu.
Trong quá trình phục hồi sau CyberKnife, người bệnh cần liên hệ bác sĩ sớm nếu xuất hiện đau tăng nhanh, nôn kéo dài, sốt cao, khó thở, ho ra máu, vàng da, bí tiểu, yếu liệt, co giật hoặc thay đổi ý thức. Trường hợp khó thở cấp, bất tỉnh, co giật kéo dài hay yếu liệt đột ngột cần đến cơ sở cấp cứu gần nhất.
Đánh giá cá thể hóa trước khi điều trị CyberKnife M6
Với câu hỏi CyberKnife có tác dụng phụ không, câu trả lời là vẫn có thể xảy ra. Mức độ phản ứng phụ thuộc vào vị trí chiếu xạ, liều điều trị, thể tích khối u, bệnh nền và các phác đồ người bệnh đã thực hiện trước đó. Vì vậy, bác sĩ cần đánh giá riêng từng trường hợp thay vì áp dụng một kế hoạch chung. Foshan Việt Nam hỗ trợ bệnh nhân kết nối với Foshan Fosun Chancheng – Bệnh viện Phật Sơn, nơi triển khai robot xạ trị CyberKnife M6. Người bệnh có thể gửi hồ sơ bệnh án, kết quả giải phẫu bệnh và phim CT, MRI hoặc PET-CT để được hỗ trợ sắp xếp hồ sơ và đăng ký hội chẩn miễn phí.
Sau khi chuyên gia đánh giá, gia đình sẽ có thêm thông tin về khả năng áp dụng CyberKnife M6, kế hoạch điều trị dự kiến, nguy cơ tác dụng phụ CyberKnife và phương án theo dõi phù hợp.
